نكات درسي فصل سوم كتاب زيست شناسي و آزمايشگاه 1
نكات درسي فصل سوم كتاب زيست شناسي و آزمايشگاه 1
1- تك سلولي ها فقط از يك سلول ساخته شده اند و كارهاي زيستي آنها درون همان يك سلول انجام مي شود.
2- آميب آب شيرين ، جانداري تك سلولي است كه هيچ اتصال زيستي با محيط اطراف ندارد.
3- در پيكر جانداران پر سولي ، سلول ها با همديگر داراي اتصال زيستي هستند.
4- به جانداراني كه پيكر آنها از چندين سلول كم و بيش همانند و متصل به هم ساخته شده است ، كلني مي گويند.
5- ولوكس و اسپيروژير دو جلبك سبز هستند كه كلني تشكيل مي دهند.
6- ولوكس جاندار ساكن آب شيرين است و پيكر آن به شكل يك كرهي توخالي است كه از يك لايه ي سلولي متشكل از هزاران سلول تشكيل شده است.
7- سلو هاي ولوكس كلروفيل دارند و هر يك داراي دو تاژك هستند.
8- در كلني ولوكس تاژك ها به سمت بيرون از پيكر جاندار قرار دارند.
9- كلني ولوكس در هنگام حركت در آب مي چرخد.
10- در كلني ولوكس سلول هاي درشتي در درون كلني ولوكس ، تقسيم مي شوند و از تقسيم آنها كره هاي جديد سلولي به وجود مي آيد.
11- هر كلني جديد از هزاران سلول بسيار كوچك تشكيل شده است ، اين كرهي نوزاد با هم هضم چند سلول مادر از كلني اصلي خارج و زندگي مستقل خود را آغاز مي كند.
12- اين نوع توليد مثل را مي توان سادهترين نوع زايش در جانداران دانست.
13- فرآيندي كه در طي آن سلول هاي جاندار براي انجام وظايف خاصي ، شكل و ساختار مخصوصي پيدا مي كنند ، تمايز نام دارد.
14- تمايز باعث تشكيل بافت هاي مختلف مي شود.
15- مجموعهي سلول هاي كنار يكديگر كه هماهنگ با هم وظيفه خاصي را انجام مي دهند ، بافت نام دارند.
16- تغيير شكل و ساختار سلول براي انجام وظيفهي خاص را اختصاصي شدن مي نامند.
17- در مهره داران 4 نوع بافت اصلي وجود دارد 1- بافت پوششي 2- بافت پيوندي 3- بافت ماهيچه اي 4- بافت عصبي
بافت پوششي
18- بافت پوششي يكي از سادهترين بافت هاي جانوري است.
19- بافت پوششي ، سطح بدن و نيز سطح مجراها و حفره هاي بدن را مي پوشاند .
20- سلول هاي پوششي به يكديگر نزديك اند و بين آنها فضاي بين سلولي اندكي وجود دارد.
21- در زير بافت پوششي بخشي به نام غشاء پايه وجود دارد كه بافت پوششي را به بخش هاي زيرين متصل نگه مي دارد.
22- غشاي پايه شبكهاي از پروتئين هاي رشته اي و پلي ساكاريد چسبناك است.
23- بافت پوششي را در دو گروه 1- بافت پوششي يك لايه (ساده) 2- بافت پوششي چند لايه (مركب ) مي توان قرار داد.
24- سلول پوششي مي تواند به سه شكل 1- سنگفرشي 2- مكعبي 3- استوانهاي باشد .
25- بافت پوششي سنگفرشي ساده را در جدار مويرگها و همچنين در جدار كيسه هاي هوايي شش ها و حالت مركب آن را در پوست و جدار مري مي توان ديد.
26- بافت پوششي مكعبي ساده را در لوله هاي نفرون در كليه ها مي توان ديد.
27- بافت پوششي استوانهاي ساده را در سطح دروني روده مي توان ديد.
28- ساختار هر نوع بافت پوششي با وظيفهي آن بافت متناسب است.
29- بافت پوششي مري از نوع سنگفرشي چند لايه است و دائما در حال تقسيم است تا سلول هاي كنده شده را جبران كند.
30- بافت پوششي سنگفرشي تك لايه براي تبادل مناسب است مثلاً در كيسه هاي هوايي شش ها يا جدار مويرگ ها .
31- سطح بعضي از سلول هاي پوششي موادي نرم ، چسبنده و لزج ترشح مي كنند. به اين بافت پوششي غشاي موكوزي گويند.
32- غشاي موكوزي در لولهي گوارش و لوله هاي تنفسي مشاهده مي شود.
33- اين ماده ي لزج و چسبنده موكوز نام دارد و در لوله هاي تنفسي ذرات گرد و غبار موجود در هوا را جذب مي كند.
بافت پيوندي
34- بين سلول هاي بافت پيوندي بر خلاف سلول هاي بافت پوششي ، فضاي بين سلولي فراوان وجود دارد.
35- اين فضاي بين سلولي را مادهاي زمينهاي پر مي كند.
36- ماده ي زمينهاي ممكن است مايع ، ژله مانند (نيمه جامد ) و يا جامد باشد.
37- در مادهي زمينهاي ممكن است شبكهاي از رشتههاي پروتئيني يافت شود.
38- بافت پيوندي بافتي است كه فاصلهي بين ساير بافت ها را پر مي كند و آنها را به هم مرتبط مي كند.
39- درانسان 6 نوع بافت پيوندي وجود دارد 1- بافت پيوندي سست 2- بافت پيوندي چربي 3- بافت پيوندي خون 4- بافت پيوندي رشته اي 5- بافت پيوندي غضروف 6- بافت پيوندي استخوان
40- در بافت پيوندي سست ، سلول ها از هم فاصلهي زياد دارند و شبكهاي از رشته هاي در هم بافته شدهي بين آنها وجود دارند.
41- بعضي از اين رشته ها ، محكم و طناب مانند از جنس نوعي پروتئين به نام كلاژن هستند.
42- بافت پيوندي سست در زير پوست است و آن را به ماهيچه هاي زيرين متصل مي كند.
43- وظيفهي بافت چربي 1- عايق كردن بدن 2- ذخيرهي انرژي 3- ضربه گيري مي باشد.
44- هر سلول چربي مقداري زيادي ماده ي چربي در خود ذخيره دارد.
45- ماده ي زمينهاي خون مايع است و پلاسما نام دارد.
46- پلاسما از آب و نمك و پروتئين هاي محلول تشكيل شده است.
47- سلول هاي خون گلبول هاي سفيد و قرمز و پلاكت ها هستند.
48- وظيفهي بافت خون ، انتقال مواد و نيز ايمني بخشي به بدن است.
49- بافت پيوندي رشتهاي ازرشته هاي به هم فشرده شده ي كش سان ساخته شده است.
50- زردپي ها كه ماهيچه ها را به استخوان متصل مي كنند و رباط ها كه استخوان ها را به يكديگر متصل مي كنند بافت پيوندي رشته اي تشكيل شدهاند.
51- غضروف مادهي بين سلولي دارد كه داراي قابليت انعطاف است ( نيمه جامد )
52- در مادهي بين سلولي غضروف رشته هاي فراوان كش سان وجود دارد.
53- غضروف در دو سر استخوان ها در محل مفصل ها و در نوك بيني و لالهي گوش و صفحهي بين دندهاي وجود دارد.
54- استخوان سخت ترين نوع بافت پيوندي است . ( ماده ي زمينهاي آن جامد است )
55- مادهي بين سلولي استخوان شامل رشته هاي كلاژن و مواد كلسيم دار است.
بافت ماهيچهاي
56- وزن بافت ماهيچه اي از وزن ساير بافت هاي بدن بيشتر است.
57- سه نوع بافت ماهيچه اي در بدن مهره داران وجود دارد 1- بافت ماهيچه اي اسكلتي 2- بافت ماهيچه اي قلبي 3- بافت ماهيچهاي صاف
58- زردپي ها ، بافت ماهيچه اي اسكلتي را به استخوان ها متصل مي كنند.
59- بافت ماهيچه اي اسكلتي ارادي و در كنترل آگاهانهي ما مي باشد ، بنابراين ماهيچه هاي ارادي نيز ناميده مي شود.
60- سلول هاي بافت ماهيچهاي اسكلتي رشتهاي هستند و در آنجا بخش هاي تيره و روشن ديده مي شود.( به همين دليل به آن مخطط گفته ميشود)
61- پس از تولد اين سلول ها ماهيچهاي تقسيم نمي شوند ، در نتيجه بزرگتر شدن ماهيچه ها با افزايش حجم آنها صورت مي گيرد.
62- ماهيچه ي قلبي باعث انقباض قلب مي شود.
63- ماهيچه ي قلبي نيز مانند ماهيچه هاي اسكلتي خط دار است.
64- سلول هاي ماهيچه ي قلبي بر خلاف ماهيچه ي اسكلتي ، منشعب هستند.
65- سلول هاي ماهيچه اي صاف خط دار نيستند و به همين دليل نام آنها صاف هستند.
66- ماهيچههاي پيرامون لوله هاي گوارشي ، مثانه ، مجاري ادراري ، سرخرگ ها و ساير اندام داخلي از نوع صاف هستند.
67- ماهيچه هاي صاف تحت كنترل آگاهانه ما نيستند و غير ارادي هستند.
68- شكل سلول هاي ماهيچهي صاف ، دوكي شكل است.
69- سلول هاي ماهيچهي صاف به آهستگي منقبض مي شوند و انقباض خود را مدت بيشتري نگه مي دارند.
بافت عصبي
70- بافت عصبي شبكه اي ارتباطي درون بدن تشكيل مي دهد و پيام هاي عصبي را توليد و از بخشي به بخشي ديگر هدايت مي كند.
71- سلول هاي بافت عصبي نورون نام دارند و كاملاً تخصص يافتهاند.
72- هر نورون داراي 3 قسمت 1- جسم سلولي 2- دندريت 3- آكسون مي باشد
73- جسم سلولي هسته را در خود جاي داده است.
74- رشته هايي كه پيام هاي عصبي را به سوي جسم سلولي نورون هدايت مي كنند دندريت نام دارند.
75- رشته هايي كه پيام هاي عصبي را از جسم سلولي به سمت انتهاي خود هدايت مي كنند آكسون نام دارد.
76- درون بافت عصبي نوعي ديگر از سلول هاي غير عصبي به نام نوروگليا يا سلول هاي پشتيبان وجود دارند.
77- سلول هاي پشتيبان به تغذيه نورون ها كمك مي كنند و بعضي ديگر پيرامون آكسون ها و دندريت ها مي پيچند و آنها را عايق بندي مي كنند.
سازمان بندي سلول هاي گياهي
78- در برش هاي ساقه و ريشهي گياهان علفي سه بخش ديده مي شود 1- روپوست 2- پوست 3- استوانهي مركزي
79- سلول هاي روپوست پوشانندهي سطح هستند و نقش حفاظتي دارند.
80- آوند هاي گياه كه وظيفهي هدايت مواد مختلف را بر عهده دارند در استوانهي مركزي قرار دارند.
81- در استوانهي مركزي علاوه بر آوندها ، بافتي به نام مغز وجود دارد.
82- بافتي كه بين روپوست و استوانهي مركزي را پر مي كند ، پوست نام دارد.
رشد گياهان
83- در گياهان تقسيم سلولي فقط در چند منطقهي خاص به نام مناطق مريستمي صورت مي گيرد.
84- مهمترين مناطق مريستمي در گياهان جوان و علفي ، مريستم هاي رأسي هستند.
85- مريستم هاي رأسي در نوك ساقه و شاخه هاي جانبي و نيز در نزديكي نوك ريشه قرار دارند.
86- ساقهي گياهان علفي و جوان 3 نوع بافت اصلي دارد 1- بافت روپوست (اپيدرم ) 2- بافت زمينهاي 3- بافت هادي
87- روپوست علاوه بر ساقه ، بخش هاي ديگر جوان گياه مانند برگ ، ميوه و بخش هاي گل را مي پوشاند.
88- سلول هاي روپوستي مادهي كوتيني به نام پوستك (كوتيكول) ترشح مي كنند.
89- كوتين پلي مري از اسيد هاي چرب بلند است.
90- پوستك از تبخير آب ، حملهي ميكروب ها و اثر سرما به سلول هاي زيرين خود جلوگيري مي كند.
91- سلول هاي نگهبان روزنه و كرك ها دو نوع از سلول هاي تمايز يافتهي روپوستي هستند.
92- سلول هاي پوست بين روپوست و بافت هاي آوندي قرار مي گيرد.
93- پوست چند نوع بافت دارد كه عبارتند از 1- بافت پارانشيمي 2- بافت كلانشيمي 3- بافت اسكلرانشيمي
94- سلول هاي بافت پارانشيمي بزرگ اند ، ديوارهي نازك دارند ، معمولا ديواره دوم ندارند و زنده و فعال هستند.
95- بافت پارانشيمي در فتوسنتز ، ترشح ، ذخيرهي مواد غذايي و آب دخالت دارند.
96- بين سلول هاي پارانشيمي فضاي بين سلولي زيادي وجود دارد.
97- پارانشيم فتوسنتز كننده ، كلرانشيم نام دارد و در بخش هاي سبز رنگ گياه ديده مي شود.
98- سلول هاي جوان پارانشيمي قدرت تقسيم نيز دارند.
99- سلول هاي كلانشيمي ديوارهي ضخيمي دارند ، قابليت رشد خود را حفظ كردهاند ، گاهي كلروپلاست دارند و فتوسنتز مي كنند.
100- سلول هاي كلانشيمي باعث استحكام و برافراشته ماندن ساقه ها و ساير بخش ها مي شوند.
101- سلول هاي بافت اسكرانشيمي ديوارهي دومين ضخيمي كه در آنها مادهي چوب (ليگنين ) وجود دارد. اين سلول ها بعد از مدتي مي ميرند.
102- بافت اسكرانشيمي باعث استحكام بخشيدن به گياه مي شوند.
103- دو نوع سلول اسكرانشيمي در گياهان يافت ميشوند 1- فيبر ها 2- اسكلرئيد ها
104- فيبر ها سلول هايي دراز و كشيدهاي هستند كه در ميان بافت هاي ديگر قرار مي گيرند.
105- اسكلرئيدها سلول هايي كوتاه اما انشعاب دار هستند و بيشتر در پوشش دانه ها و ميوه ها يافت مي شوند.
مغز ساقه
106- مغز بسياري از ساقه هاي علفي از بافت پارانشيمي ساخته شده است.
107- سلول هاي مغز داراي فضاي بين سلولي فراوان هستند.
108- سلول هاي مغز معمولاً مواد غذايي ذخيره مي كنند.
109- بخشي از مغز كه در ميان دسته هاي آوندي قرار مي گيرد ، اشعهي مغزي نام دارد.
بافت هادي
110- گياهان در براي جابجايي آب و مواد محلول در آن 2 نوع بافت هادي دارند 1- آوند چوبي 2- آوند آبكشي
111- سلول هاي هر دو نوع آوند پشت سر هم قرار مي گيرند و لوله هاي باريكي به وجود مي آورند.
112- آوند هاي چوبي كار انتقال آب و مواد معدني (شيرهي خام ) را از ريشه به برگها بر عهده دارند.
113- ديوارهي سلولي سلول هاي آوندهاي چوبي ضخيم است و اين سلول ها بعد از مدتي مي ميرند و تبديل به لوله هاي توخالي مي شوند.
114- آوند هاي چوبي خود دو نوع هستند 1- تراكئيدها 2- عناصر آوندي
115- تراكئيد ها باريك و دراز هستند و در قسمت انتهايي خود شكل مخروطي پيدا مي كنند.
116- حركت آب از هر تراكئيد به تراكئيد مجاور از راه لان ها انجام مي گيرد.
117- گياهان گلدار عناصر آوندي نيز دارند كه گشادتر و كوتاهتر از تراكئيد ها هستند و در پايانهي خود داراي منافذ بزرگي هستند.
118- آوند هاي آبكشي هدايت شيرهي پرورده ( قند و مواد غذايي ديگر كه دربرگها ساخته مي شوند) را در سر تا سر گياه بر عهده دارد.
119- سلول هاي آوند آبكشي زنده هستند ولي يا اندامك ندارند و يا اندامك هاي آنها تغيير يافته است.
120- لوله هاي هدايت كننده در آوند آبكشي لوله هاي غربالي نام دارند.
121- در لوله هاي غربالي منافذي در ديوارهي ميان سلول هاي مجاور وجود دارد كه سيتوپلاسم اين سلول ها را با يكديگر مرتبط مي كنند.
122- در مجاورت لوله هاي غربالي سلول هاي همراه نيز قرار دارند.
123- سلول هاي همراه داراي اندامك هستند و درآنها سنتز پروتئين و ديگر واكنش هاي متابوليسمي مورد نياز سلول هاي لولهي غربالي انجام ميشوند.
