نكات درسي فصل سوم كتاب زيست شناسي و آزمايشگاه 1

1-      تك سلولي ها فقط از يك سلول ساخته شده اند و كارهاي زيستي آنها درون همان يك سلول انجام مي شود.

2-      آميب آب شيرين ، جانداري تك سلولي است كه هيچ اتصال زيستي با محيط اطراف ندارد.

3-      در پيكر جانداران پر سولي ، سلول ها با همديگر داراي اتصال زيستي هستند.

4-      به جانداراني كه پيكر آنها از چندين سلول كم و بيش همانند و متصل به هم ساخته شده است ، كلني مي گويند.

5-      ولوكس و اسپيروژير دو جلبك سبز هستند كه كلني تشكيل مي دهند.

6-   ولوكس جاندار ساكن آب شيرين است و پيكر آن به شكل يك كره‌ي توخالي است كه از يك لايه ي سلولي متشكل از هزاران سلول تشكيل شده است.

7-      سلو هاي ولوكس كلروفيل دارند و هر يك داراي دو تاژك هستند.

8-      در كلني ولوكس تاژك ها به سمت بيرون از پيكر جاندار قرار دارند.

9-      كلني ولوكس در هنگام حركت در آب مي چرخد.

10-  در كلني ولوكس سلول هاي درشتي در درون كلني ولوكس ، تقسيم مي شوند و از تقسيم آنها كره هاي جديد سلولي به وجود مي آيد.

11- هر كلني جديد از هزاران سلول بسيار كوچك تشكيل شده است ، اين كره‌ي نوزاد با هم هضم چند سلول مادر از كلني اصلي خارج و زندگي مستقل خود را آغاز مي كند.

12-  اين نوع توليد مثل را مي توان ساده‌ترين نوع زايش در جانداران دانست.

13-  فرآيندي كه در طي آن سلول هاي جاندار براي انجام وظايف خاصي ، شكل و ساختار مخصوصي پيدا مي كنند ، تمايز نام دارد.

14-  تمايز باعث تشكيل بافت هاي مختلف مي شود.

15-  مجموعه‌ي سلول هاي كنار يكديگر كه هماهنگ با هم وظيفه خاصي را انجام مي دهند ، بافت نام دارند.

16-  تغيير شكل و ساختار سلول براي انجام وظيفه‌ي خاص را اختصاصي شدن مي نامند.

17-  در مهره داران 4 نوع بافت اصلي وجود دارد 1- بافت پوششي 2- بافت پيوندي 3- بافت ماهيچه اي 4- بافت عصبي

بافت پوششي

18-  بافت پوششي يكي از ساده‌ترين بافت هاي جانوري است.

19-  بافت پوششي ، سطح بدن و نيز سطح مجراها و حفره هاي بدن را مي پوشاند .

20-  سلول هاي پوششي به يكديگر نزديك اند و بين آنها فضاي بين سلولي اندكي وجود دارد.

21-  در زير بافت پوششي بخشي به نام غشاء پايه وجود دارد كه بافت پوششي را به بخش هاي زيرين متصل نگه مي دارد.

22-  غشاي پايه شبكه‌اي از پروتئين هاي رشته اي و پلي ساكاريد چسبناك است.

23-  بافت پوششي را در دو گروه 1- بافت پوششي يك لايه (ساده) 2- بافت پوششي چند لايه (مركب ) مي توان قرار داد.

24-  سلول پوششي مي تواند به سه شكل 1- سنگفرشي 2- مكعبي 3- استوانه‌اي باشد .

25-  بافت پوششي سنگفرشي ساده را در جدار مويرگها و همچنين در جدار كيسه هاي هوايي شش ها و حالت مركب آن را در پوست و جدار مري  مي توان ديد.

26-  بافت پوششي مكعبي ساده را در لوله هاي نفرون در كليه ها مي توان ديد.

27-  بافت پوششي استوانه‌اي ساده را در سطح دروني روده مي توان ديد.

28-  ساختار هر نوع بافت پوششي با وظيفه‌ي آن بافت متناسب است.

29-  بافت پوششي مري از نوع سنگفرشي چند لايه است و دائما در حال تقسيم است تا سلول هاي كنده شده را جبران كند.

30-  بافت پوششي سنگفرشي تك لايه براي تبادل مناسب است مثلاً در كيسه هاي هوايي شش ها يا جدار مويرگ ها .

31-  سطح بعضي از سلول هاي پوششي موادي نرم ، چسبنده و لزج ترشح مي كنند. به اين بافت پوششي غشاي موكوزي گويند.

32-  غشاي موكوزي در لوله‌ي گوارش و لوله هاي تنفسي مشاهده مي شود.

33-  اين ماده ي لزج و چسبنده موكوز نام دارد و در لوله هاي تنفسي ذرات گرد و غبار موجود در هوا را جذب مي كند.

بافت پيوندي

34-  بين سلول هاي بافت پيوندي بر خلاف سلول هاي بافت پوششي ، فضاي بين سلولي فراوان وجود دارد.

35-  اين فضاي بين سلولي را ماده‌اي زمينه‌اي پر مي كند.

36-  ماده ي زمينه‌اي ممكن است مايع ، ژله مانند (نيمه جامد ) و يا جامد باشد.

37-  در ماده‌ي زمينه‌اي ممكن است شبكه‌اي از رشته‌هاي پروتئيني يافت شود.

38-  بافت پيوندي بافتي است كه فاصله‌ي بين ساير بافت ها را پر مي كند و آنها را به هم مرتبط مي كند.

39-  درانسان 6 نوع بافت پيوندي وجود دارد 1- بافت پيوندي سست 2- بافت پيوندي چربي 3- بافت پيوندي خون 4- بافت پيوندي رشته اي 5- بافت پيوندي غضروف 6- بافت پيوندي استخوان

40-  در بافت پيوندي سست ، سلول ها از هم فاصله‌ي زياد دارند و شبكه‌اي از رشته هاي در هم بافته شده‌ي بين آنها وجود دارند.

41-  بعضي از اين رشته ها ، محكم و طناب مانند از جنس نوعي پروتئين به نام كلاژن هستند.

42-  بافت پيوندي سست در زير پوست است و آن را به ماهيچه هاي زيرين متصل مي كند.

43-  وظيفه‌ي بافت چربي 1- عايق كردن بدن 2- ذخيره‌ي انرژي 3- ضربه گيري  مي باشد.

44-  هر سلول چربي مقداري زيادي ماده ي چربي در خود ذخيره دارد.

45-  ماده ي زمينه‌اي خون مايع است و پلاسما نام دارد.

46-  پلاسما از آب و نمك و پروتئين هاي محلول تشكيل شده است.

47-  سلول هاي خون گلبول هاي سفيد و قرمز و پلاكت ها هستند.

48-  وظيفه‌ي بافت خون ، انتقال مواد و نيز ايمني بخشي به بدن است.

49-  بافت پيوندي رشته‌اي ازرشته هاي به هم فشرده شده ي كش سان ساخته شده است.

50- زردپي ها كه ماهيچه ها را به استخوان متصل مي كنند و رباط ها كه استخوان ها را به يكديگر متصل مي كنند بافت پيوندي رشته اي تشكيل شده‌اند.

51-  غضروف ماده‌ي بين سلولي دارد كه داراي قابليت انعطاف است ( نيمه جامد )

52-  در ماده‌ي بين سلولي غضروف رشته هاي فراوان كش سان وجود دارد.

53-  غضروف در دو سر استخوان ها در محل مفصل ها و در نوك بيني و لاله‌ي گوش و صفحه‌ي بين دنده‌اي وجود دارد.

54-  استخوان سخت ترين نوع بافت پيوندي است . ( ماده ي زمينه‌اي آن جامد است )

55-  ماده‌ي بين سلولي استخوان شامل رشته هاي كلاژن و مواد كلسيم دار است.

بافت ماهيچه‌اي

56-  وزن بافت ماهيچه اي از وزن ساير بافت هاي بدن بيشتر است.

57-  سه نوع بافت ماهيچه اي در بدن مهره داران وجود دارد 1- بافت ماهيچه اي اسكلتي 2- بافت ماهيچه اي قلبي 3- بافت ماهيچه‌اي صاف

58-  زردپي ها ، بافت ماهيچه اي اسكلتي را به استخوان ها متصل مي كنند.

59-  بافت ماهيچه اي اسكلتي ارادي و در كنترل آگاهانه‌ي ما مي باشد ، بنابراين ماهيچه هاي ارادي نيز ناميده مي شود.

60-  سلول هاي بافت ماهيچه‌اي اسكلتي رشته‌اي هستند و در آنجا بخش هاي تيره و روشن ديده مي شود.( به همين دليل به آن مخطط گفته ميشود)

61-  پس از تولد اين سلول ها ماهيچه‌اي تقسيم نمي شوند ، در نتيجه بزرگتر شدن ماهيچه ها با افزايش حجم آنها صورت مي گيرد.

62-  ماهيچه ي قلبي باعث انقباض قلب مي شود.

63-  ماهيچه ي قلبي نيز مانند ماهيچه هاي اسكلتي خط دار است.

64-  سلول هاي ماهيچه ي قلبي بر خلاف ماهيچه ي اسكلتي ، منشعب هستند.

65-  سلول هاي ماهيچه‌ اي صاف خط دار نيستند و به همين دليل نام آنها صاف هستند.

66-  ماهيچه‌هاي پيرامون لوله هاي گوارشي ، مثانه ، مجاري ادراري ، سرخرگ ها و ساير اندام داخلي از نوع صاف هستند.

67-  ماهيچه هاي صاف تحت كنترل آگاهانه ما نيستند و غير ارادي هستند.

68-  شكل سلول هاي ماهيچه‌ي صاف ، دوكي شكل است.

69-  سلول هاي ماهيچه‌ي صاف به آهستگي منقبض مي شوند و انقباض خود را مدت بيشتري نگه مي دارند.

بافت عصبي

70-  بافت عصبي شبكه اي ارتباطي درون بدن تشكيل مي دهد و پيام هاي عصبي را توليد و از بخشي به بخشي ديگر هدايت مي كند.

71-  سلول هاي بافت عصبي نورون نام دارند و كاملاً تخصص يافته‌اند.

72-  هر نورون داراي 3 قسمت 1- جسم سلولي 2- دندريت 3- آكسون   مي باشد

73-  جسم سلولي هسته را در خود جاي داده است.

74-  رشته هايي كه پيام هاي عصبي را به سوي جسم سلولي نورون هدايت مي كنند دندريت نام دارند.

75-  رشته هايي كه پيام هاي عصبي را از جسم سلولي به سمت انتهاي خود هدايت مي كنند آكسون نام دارد.

76-  درون بافت عصبي نوعي ديگر از سلول هاي غير عصبي به نام نوروگليا يا سلول هاي پشتيبان وجود دارند.

77-  سلول هاي پشتيبان به تغذيه نورون ها كمك مي كنند و بعضي ديگر پيرامون آكسون ها و دندريت ها مي پيچند و آنها را عايق بندي مي كنند.

سازمان بندي سلول هاي گياهي

78-  در برش هاي ساقه‌ و ريشه‌ي گياهان علفي سه بخش ديده مي شود 1- روپوست 2- پوست 3- استوانه‌ي مركزي

79-  سلول هاي روپوست پوشاننده‌ي سطح هستند و نقش حفاظتي دارند.

80-  آوند هاي گياه كه وظيفه‌ي هدايت مواد مختلف را بر عهده دارند در استوانه‌ي مركزي قرار دارند.

81-  در استوانه‌ي مركزي علاوه بر آوندها ، بافتي به نام مغز وجود دارد.

82-  بافتي كه بين روپوست و استوانه‌ي مركزي را پر مي كند ، پوست نام دارد.

رشد گياهان

83-  در گياهان تقسيم سلولي فقط در چند منطقه‌ي خاص به نام مناطق مريستمي صورت مي گيرد.

84-  مهمترين مناطق مريستمي در گياهان جوان و علفي ، مريستم هاي رأسي هستند.

85-  مريستم هاي رأسي در نوك ساقه و شاخه هاي جانبي و نيز در نزديكي نوك ريشه قرار دارند.

86-  ساقه‌ي گياهان علفي و جوان 3 نوع بافت اصلي دارد 1- بافت روپوست (اپيدرم ) 2- بافت زمينه‌اي 3- بافت هادي

87-  روپوست علاوه بر ساقه ، بخش هاي ديگر جوان گياه مانند برگ ، ميوه و بخش هاي گل را مي پوشاند.

88-  سلول هاي روپوستي ماده‌ي كوتيني به نام پوستك (كوتيكول) ترشح مي كنند.

89-  كوتين پلي مري از اسيد هاي چرب بلند است.

90-  پوستك از تبخير آب ، حمله‌ي ميكروب ها و اثر سرما به سلول هاي زيرين خود جلوگيري مي كند.

91-  سلول هاي نگهبان روزنه و كرك ها دو نوع از سلول هاي تمايز يافته‌ي روپوستي هستند.

92-  سلول هاي پوست بين روپوست و بافت هاي آوندي قرار مي گيرد.

93-  پوست چند نوع بافت دارد كه عبارتند از 1- بافت پارانشيمي 2- بافت كلانشيمي 3- بافت اسكلرانشيمي

94- سلول هاي بافت پارانشيمي بزرگ اند ، ديواره‌ي نازك دارند ، معمولا ديواره دوم ندارند و زنده و فعال هستند.

95-  بافت پارانشيمي در فتوسنتز ، ترشح ، ذخيره‌ي مواد غذايي و آب دخالت دارند.

96-  بين سلول هاي پارانشيمي فضاي بين سلولي زيادي وجود دارد.

97-  پارانشيم فتوسنتز كننده ، كلرانشيم نام دارد و در بخش هاي سبز رنگ گياه ديده مي شود.

98- سلول هاي جوان پارانشيمي قدرت تقسيم نيز دارند.

99-  سلول هاي كلانشيمي ديواره‌ي ضخيمي دارند ، قابليت رشد خود را حفظ كرده‌اند ، گاهي كلروپلاست دارند و فتوسنتز مي كنند.

100-    سلول هاي كلانشيمي باعث استحكام و برافراشته ماندن ساقه ها و ساير بخش ها مي شوند.

101-    سلول هاي بافت اسكرانشيمي ديواره‌ي دومين ضخيمي كه در آنها ماده‌ي چوب (ليگنين ) وجود دارد. اين سلول ها بعد از مدتي مي ميرند.

102-    بافت اسكرانشيمي باعث استحكام بخشيدن به گياه مي شوند.

103-    دو نوع سلول اسكرانشيمي در گياهان يافت ميشوند 1- فيبر ها 2- اسكلرئيد ها

104-    فيبر ها سلول هايي دراز و كشيده‌اي هستند كه در ميان بافت هاي ديگر قرار مي گيرند.

105-    اسكلرئيدها سلول هايي كوتاه اما انشعاب دار هستند و بيشتر در پوشش دانه ها و ميوه ها يافت مي شوند.

مغز ساقه

106-    مغز بسياري از ساقه هاي علفي از بافت پارانشيمي ساخته شده است.

107-    سلول هاي مغز داراي فضاي بين سلولي فراوان هستند.

108-    سلول هاي مغز معمولاً مواد غذايي ذخيره مي كنند.

109-    بخشي از مغز كه در ميان دسته هاي آوندي قرار مي گيرد ، اشعه‌ي مغزي نام دارد.

بافت هادي

110-    گياهان در براي جابجايي آب و مواد محلول در آن 2 نوع بافت هادي دارند 1- آوند چوبي 2- آوند آبكشي

111-    سلول هاي هر دو  نوع آوند پشت سر هم قرار مي گيرند و لوله هاي باريكي به وجود مي آورند.

112-    آوند هاي چوبي كار انتقال آب و مواد معدني (شيره‌ي خام ) را از ريشه به برگها بر عهده دارند.

113-    ديواره‌ي سلولي سلول هاي آوندهاي چوبي ضخيم است و اين سلول ها بعد از مدتي مي ميرند و تبديل به لوله هاي توخالي مي شوند.

114-    آوند هاي چوبي خود دو نوع هستند 1- تراكئيدها 2- عناصر آوندي

115-    تراكئيد ها باريك و دراز هستند و در قسمت انتهايي خود شكل مخروطي پيدا مي كنند.

116-    حركت آب از هر تراكئيد به تراكئيد مجاور از راه لان ها انجام مي گيرد.

117-    گياهان گلدار عناصر آوندي نيز دارند كه گشادتر و كوتاهتر از تراكئيد ها هستند و در پايانه‌ي خود داراي منافذ بزرگي هستند.

118-    آوند هاي آبكشي هدايت شيره‌ي پرورده ( قند و مواد غذايي ديگر كه دربرگها ساخته مي شوند) را در سر تا سر گياه بر عهده دارد.

119-    سلول هاي آوند آبكشي زنده هستند ولي يا اندامك ندارند و يا اندامك هاي آنها تغيير يافته است.

120-    لوله هاي هدايت كننده در آوند آبكشي لوله هاي غربالي نام دارند.

121-    در لوله هاي غربالي منافذي در ديواره‌ي ميان سلول هاي مجاور وجود دارد كه سيتوپلاسم اين سلول ها را با يكديگر مرتبط مي كنند.

122-    در مجاورت لوله هاي غربالي سلول هاي همراه نيز قرار دارند.

123-  سلول هاي همراه داراي اندامك هستند و درآنها سنتز پروتئين و ديگر واكنش هاي متابوليسمي مورد نياز سلول هاي لوله‌ي غربالي انجام مي‌شوند.